Vlinders voor Avedon
Recensie tentoonstelling 'Richard Avedon: Photographs 1946-2004' in Foam, Amsterdam.

Je moet wel een ijskoude zijn, wil je niet een beetje met je hoofd in de wolken en vlinders in je buik naar buiten lopen na het zien van de overzichtstentoonstelling van Richard Avedon (1923-2004) in Foam. Zijn het lentekriebels of gonst er in het museum echt een energie die schreeuwt DAT-FOTOGRAFIE-ECHT-TE-GEK-IS?

Fotografen van het kaliber van Avedon zijn dun gezaaid. Hij was een van de belangrijkste Amerikaanse fotografen van de tweede helft van de twintigste eeuw en heeft een groot stempel achtergelaten op de mode- en portretfotografie van vandaag. Modefotografie van vandaag is het summum van een mix van alle mogelijke stijlen en stromingen waarin niets te gek is. Ooit was dat anders en waren modellen niet meer dan levende kledinghangers in een studio. Avedon wekte niet alleen de modellen tot leven door ze mee te nemen de straat op, de stad in, hij blies daarmee ook leven in de kleding én in de modefotografie.

Deze tentoonstellling, Richard Avedon: Photographs 1946-2004, kan niet anders dan de boeken in gaan als dé kaskraker van 2009. Voor de oudere bezoeker is het een feest van herkenning om grote sterren van weleer weder te zien. Vaak zijn het letterlijk de beelden van Avedon die op het netvlies staan als we denken aan bijvoorbeeld president Eisenhower of Marilyn Monroe - zonder masker. De jongere bezoeker wordt uitgedaagd de beeldcultuur, waarin iedere beweging van hedendaagse sterren als Paris Hilton te volgen is, in perspectief te plaatsen. Avedon dacht na over iedere keuze die hij maakte, en dat levert toch iets heel anders op dan de beeldenstroom die vandaag normaal is.

Avedon maakt ons bewust van het feit dat een fotograaf een indringer is in iemands persoonlijke domein. De beroemdheden die hij voor de lens kreeg wisten dat wat hij maakte een interpretatie van hun persoonlijkheid was. Het was een sport voor Avedon om van mensen die gewend waren aan het poseren voor de camera - en van wie het publiek gewend was aan een bepaald beeld – een andere kant te laten zien. De eenvoud van de vorm (altijd die witte achtergrond en zwarte randen van het negatief) maakt de confrontatie met het beeld groter, er is niets om de aandacht af te leiden van de poserende mens. Voor de ‘gewone’ mens, die hij met name voor zijn serie In the American West voor de lens kreeg, was die confrontatie vrij schokkend. Onvoorbereid op de subjectiviteit van het medium zagen zij zichzelf zoals zij nooit eerder gezien hadden. Een portret is helemaal geen spiegel. Wat wij zien, is een fictie van de fotograaf. In het geval van een tentoonstelling kan niet onopgemerkt blijven dat ook de fictie van de tentoonstellingsmaker een rol speelt bij wat wij zien.

De tentoonstelling is samengesteld door het Lousiana Museum of Modern Art in Denemarken onder nauwkeurig toeziend oog van de Richard Avedon Foundation die zijn nalatenschap volgens de nadrukkelijke wensen van Avedon-de-grote-meester beheert. Het is dan ook moeilijk te zeggen welke beslissingen in de tentoonstelling in het kruipdoor-sluipdoor herenhuis in Amsterdam gemaakt zijn door Foam, of wat er voorgeschreven wordt door een van de andere betrokken partijen.

De tentoonstelling is volledig ‘gecustomized’ voor de toeschouwer (jong en oud) van vandaag. Een caravaan van fotografische feestvreugde trekt in chronologische volgorde en thematisch gerangschikt aan het netvlies voorbij. Er zit veel dynamiek in de tentoonstelling door de verschillende formaten die gehanteerd worden, van meer dan levensgroot in de sequentie van Andy Warhol en The Factory, tot intieme, kleine portretten van zijn aftakelende vader die van binnenuit door ziekte verteerd wordt. Op geen enkel moment wordt de eenheid van het oeuvre verbroken (Avedon fotografeerde ook in kleur, maar niet in deze tentoonstelling). Van de eerste reportage-achtige beelden begin jaren veertig in Italië, via de baanbrekende modefoto’s na de Tweede Wereldoorlog in Parijs, via de beroemdheden in New York (mannen aan uw linkerzijde, vrouwen rechts, duoportretten bij elkaar, dynamische composities in een aparte ruimte), een muur voor de wat meer politiek geladen beelden (die naast elkaar die lading versterken) en zo verder tot de tentoonstelling eindigt met de gewone mens In the American West – wat mij betreft de klapper van de tentoonstelling die helaas door ruimtegebrek niet uit de verf komt - begin deze eeuw.

De nieuw ontluikende liefde lijkt op het eerste gezicht een spontane, emotionele reactie, maar is in werkelijkheid een sterk gemanipuleerd en niet te ontwijken scenario. Desalniettemin; vlinders in je buik geven je een heerlijk gevoel.

De tentoonstelling 'Richard Avedon: Photographs 1946-2004' is te zien van 13 februari tot 13 mei 2009 in Foam_Fotografiemuseum Amsterdam. Keizersgracht 609, Amsterdam. www.foam.nl