Gezien worden staat centraal in onze hedendaagse aandachtseconomie. We kijken en worden bekeken. Voor Tubelight.nl zoek ik naar actuele voorbeelden van de stiekeme blik van de fotograaf en zet deze in maatschappelijke context.

Virtuele straatschuimers

Stiekem fotograferen is niet zonder gevaren. Wie stiekem kijkt kan geen goede bedoelingen hebben. Waarom zou je het anders stiekem doen? En dan heb ik het nog niet over de foto zelf, je weet maar nooit waar die terecht komt. Daar kan gedonder van komen.

Maar als de foto niet over onszelf gaat, vinden we stiekeme fotografie misschien toch wel leuk. We zijn meer geïnteresseerd in het leven van anderen dan we misschien willen toegeven en door met anderen te vergelijken komen we meer over onszelf te weten.

Wie een beetje veilig stiekem wil fotograferen kan zijn hart ophalen bij Street View, de systematisch vastgelegde, complete fotografische afbeelding van onze westerse wereld door Google. Van achter mijn laptop scharrel ik rustig door de automatisch digitaal aan elkaar genaaide versie van de werkelijkheid. Je moet er wel geduld voor hebben, want 's werelds grootste foto is in zijn ongeselecteerde weergave overwegend saai. Maar wie de kunst van het kijken verstaat kan er juweeltjes aantreffen, daarin is de digitale wereld niet anders dan zijn reële evenknie.

Online straatfotografen zoals Jon Rafman, Diederick Overbeke en Michael Wolf struinen wel allemaal in dezelfde versie van de werkelijkheid. Zodoende kom je bij verschillende virtuele straatschuimers dezelfde situaties tegen, zij het soms in een net iets andere uitsnede.

In de werkelijke wereld ervaren fotografen steeds meer belemmeringen bij het al dan niet stiekem fotograferen van mensen, zelfs in de openbare ruimte. Mensen weten dat zij kunnen protesteren en dat zij ook rechten hebben. Ook al fotografeert en filmt iedereen nu alles wat los en vast zit - en publiceert het lukraak op internet. Tegen een enkele fotograaf protesteer je nou eenmaal makkelijker dan tegen een gigant als Google. De slimmerikken onder de stiekemerds gebruiken daarom bestaand en gedoogd gluurmateriaal van Google. En stellen daarmee tegelijk deze dubbele moraal in onze samenleving ter discussie.